تبلیغات
آموزش زبان عربی - سیره ی پیامبر اکرم (ص) رفتار با کودک

سیره ی پیامبر اکرم (ص) رفتار با کودک

 

نوشته شده توسط:معصومه شجری

مقدمه

 

کودک چون در آینده اجتماع نقش (اعم از مثبت یا منفی) خواهد داشت، پس باید او را فردی راستگو؛ متعهد؛ وظیفه شناس و ... پرورش داد؛ زیرا، از چنین هنگامی رستگاری طفل یا به زانو در آمدنش در میدان زندگی پی ریزی می شود و از آنجایی که از دیدگاه، اخلاق زیر بنای فعالیتهای آدمی است، لذا تمامی ادیان توحیدی برای اخلاق نقش بسیار مهم و تعیین کننده ای قائل شده اند. تا جایی که خداوند متعال در سوره قلم آیه 4 خطاب به  پیامبرش  فرمود:«اِنَّکَ لَعَلی خُلُقُ عظیم» (همانا تو بر خلق و خوی بزرگوارانه ای)

همچنین خداوند متعال در سوره آل عمران آیه 159 خطاب به  پیامبرش  فرمود:«فبما رحمة من الله لنت لهم و لو کنت فظا غلیظ القلب لا نفضّوا من حولک فاعف عنهم و استغفر لهم و شاور هم فی الامر.» (به موجب لطف و رحمت الهی، تو بر ایشان نرم دل شدی که اگر تندخوی و سخت دل بودی از پیرامونت پراکنده می گشتند، پس از آنان در گذر و بر ایشان آمرزش بخواه و در کارها با آنان مشورت کن.)

و خود پیامبر اکرم (ص) فرمود:«انی بعت لأتمم مکارم اخلاق»( بدرستی که من برانگیخته شدم، تا کرامتهای اخلاقی را کامل نمایم.)1

 

اخلاق اسلامی علاج بیماریهای روحی بشر است، کودک در این سنین آماده پذیرش مسائل اخلاقی است؛ زیرا، کودک خود جهان را از دیدگاه زیبایی، صفا، و پاکی می بیند و مطالب اخلاقی را چون با فطرت پاک و دست نخورده اش سازگار است، به آسانی می پذیرد.

 

رشد راستگویی در کودک از راه وفای به قول و وعده خود:

 

در حدیث شریفی از پیامبر بزگوار اسلام نقل شده است:«دوست بدارید کودکان را و بر آنهارحم آورید؛ زمانی که وعده ای به آنان دادید به آن وفا کنید. آنها جز شما روزی دهنده ای برای خود نمی بینند.»2

علتش روشن است؛ وقتی خود به وعده ای که می دهید عمل کنیم کودک را متعهد پرورش می دهیم و از او انسانی راستگو و دور از خیانت و دورویی می سازیم.

پیامبر اکرم (ص) فرمود:«کودکان خود را دوست بدارید ونسبت به آنها مهر بورزید و به وعده ای که به آنها داده اید وفا نمائید، خداوند بر هیچ چیزی خشم نمی گیرد آنچنان که به خاطر زنان و کودکان خشم می گیرد.»3

 

نام نیکو:

کودکانی که به خاطر اسم نامناسب یا نام خانوادگی بد، مورد استهزاء و تمسخر سایر اطفال قرار می گیرند روحیه خود را از دست می دهند و همواره افسرده و ملولند،و ازبازیهای  دسته جمعی با کودکان هراس دارند و از معاشرت می ترسند، دچار عقده و حقارت می گردند، و در سر صف و کلاسها طوری می ایستند و می نشینند که مورد جلب توجه مدیر یا ناظم یا معلم قرار نگیرند، که مبادا نام آنها را در جمع صدا بزند، از این رو پیامبر اکرم (ص) می فرماید:«از حقوق فرزندان برعهده والدین این است که نام خوبی برای او تعیین کنند و به نیکی ادبش نمایند.»

پشوایان اسلام از شنیدن کنیه های بد ناراحت می شدند و به آنها تذکر می دادند رسول اکرم (ص) برای اینکه افراد از حقارت و عقده ناشی از نامهای بد رهایی پیدا کنند، آنها را تغییر می داد. از حضرت صادق (ع) نقل شده است که رسول اکرم (ص) نامهای زشت و زننده اشخاص و بلاد را تغییر می داد.4

عمر دختری داشت که نام او «عاصیه» (گناهکار) بود؛ رسول اکرم (ص) آن را به «جمیله» (زیبا) تغییر داد.

اولیای اسلام برای اینکه پیروان آنها نام نیکو برای فرزندان خود انتخاب نمایند و هم اینکه نام اولیای گرامی به فراموشی سپرده نشود، به پیروان خود توصیه کرده اند که فرزندان خود را به اسامی پشوایان الهی نام گذاری کنند. پیامبر اکرم (ص) می فرماید:«کسی که چهار فرزند بیاورد و یکی از آنها را به اسم من نامگذاری نکند به من جفا کرده است.»5

خداوند متعال در سورهحجرات آیه 11 می فرماید:«و لا تنابزو بالالقاب» (شما مردم با ایمان ، مواظب باشید که به اسامی بد، و لقبهای زشت همدیگر را نخوانید.)

احترام به کودک  اثر مثبت و سازنده ای درآینده اش خواهد داشت.

اگر ما به کودکان خود احترام بگذاریم آنان نیز به ما و دیگران احترام خواهند گذاشت. ولی اگر به آنها احترام نگذاریم، همواره تحقیرشان کنیم نتیجه ی عمل ما ایجاد حس حقارت و حس خود کم بینی و کشتن استعدادهای خدا دادی می باشد.

پیامبر اکرم (ص) می فرماید:«از ما نیست کسی که به کودکان خردسال رحم نکرده و احترام بزرگترها را نگه ندارد»6

در حدیث شریفی از پیامبر بزگوار اسلام نقل شده است:«به فرزندان خود احترام کنید و با آداب و روشهای پسندیده با آنها معاشرت نمائید.»

و نیز فرموده است:«وقتی نام فرزندانتان را می برید، او را گرامی می دارید و جای نشستن را برای او توسعه دهید، و نسبت به او رو ترش نکنید.»

احترام یکی از بزرگترین عوامل جلب محبت و اطاعت است، و توهین به شخصیت مردم یکی از مهم ترین وسائل  بر انگیختن دشمنی و مخالفت است.

رعایت عدالت بین کودکان

عدم رعایت عدالت میان کودکان نقش منفی و تخریبی بر روحیه کودک به جای می گذارد؛ زیرا، اگر در میان بچه های خانواده، والدین یکی را بیشتر از دیگران نوازش کنند، این عمل خشم و کینه برادران و خواهران نش را برخواهد انگیخت، و باعث تفرقه و اختلاف بین کودکان، بدبینی بچه های دیگر خانواده به پدر و مادر خواهد شد.

در روایات شریف اسلامی به رعایت از جانب والدین در خانواده، حتّی در بوسیدن و نوازش کردن بسیار تاکید شده است. نقل کرده اند هنگامی که رسول خدا، مردی را دید که دو کودک را بر زانوان خویش نشانده و فقط یکی را می بوسید فرمود:« چرا تساوی را بین این دو کودک رعایت نکردی؟»7

و در حدیث دیگری پیامبر(ص) فرمود:«بین فرزندان خویش عدالت را رعایت کنید، هم چنان که دوست دارید عدالت در حق شما نیز اجرا گردد.» 8

و در حدیث دیگری پیامبر(ص) فرمود:«هر مؤدّب و مربی که متعهد تربیت سه کودک از این امت(ملت اسلام) شود، اگر آنها را بطور مساوی و برابر تعلیم نکند، یعنی فقیر آنها با غنی و غنی آنها را با فقیر، در ردیف هم نبیند در روز قیامت با خائنان محشور خواهد شد.»9

نمونه ی از مهربانی پیامبر

رحم و مهربانی و ترحم امری است که همیشه در اسلام مطرح است. شاید این داستان را شنیده اید که مردی از اشراف جاهلیت خدمت رسول اکرم (ص) آمد و دید که ایشان یکی از فرزندانشان را روی زانو خود نشانده اند و او را می بوسند و می بویند و به او محبت می کنند. رو کرد به پیامبر(ص) و گفت: من ده بچه دارم و هنوز در عمرم هیچ کدامشان را یک بار هم نبوسیده ام، رسول اکرم (ص) ناراحت شد و فرمود:«کسی که ترحم نکند، به او ترحم نخواهد شد.»10

محبت نیاز اساسی و طبیعی انسان بالاخص کودکان است. یکی از دلایلی که آدمی را از تنهایی گریزان و در جمع سرخوش می سازد، این است که در تنهایی محبت جایی ندارد و تمایلات آدمی در آن برآورده و ارضا نمی شود.

در تعالیم اسلامی برای رشد شخصیت انسان مربیان را امر به محبت و مهربانی نسبت به کودکان می نمایند.

از امام صادق(ع) روایت شده است که مردی از انصار، از رسول اکرم (ص) سوال کرد: به چه کسی احسان نمایم؟

 

رسول اکرم (ص) فرمود:«به پدر و مادر خود» عرض کرد:آن دو در گذشته اند، فرمود:« به فرزند احسان نما» و همچنین فرمود:« خداوند به انسان به خاطر شدت محبتش به فرزند، ترحم می نماید.»11 یکی از مظاهر این نیاز روحی، علاقه شدید کودکان به بوسیدن و در آغوش گرفتن آنهاست.

 

رسول اکرم (ص) فرمود:«فرزندان خود را زیاد ببوسید. زیرا هر بوسه، برای شما مقام و مرتبتی در بهشت، فراهم می شود که فاصله میان هر مقام، پانصد سال است.»12

مردی حضور پیغمبر اسلام رسید، عرض کرد: من هرگز در کودکی را نبوسیدم، رسول اکرم (ص) فرمود:«این شخص مردی است که از نظر ما اهل آتش و عذاب جهنم است.13»و همچنین فرمود:« اگر کسی فرزند خود را ببوسد، خداوند حسنه ای را برای او می نویسد،و اگر او را خوشحال نماید خداوند او را در روز قیامت مسرور می سازد، و اگر قرآن را بدو تعلیم دهد در روز رستاخیز، حله ای از نور بدو می پوشاند که از پرتو آن، گونه های اهل بهشت می درخشد.»14

سلام دادن به کودکان

یکی از طرق احترام به شخصیت مردم سلام گفتن است. اگر کودک به بزرگ ترها سلام کرد، لازم است به گرمی پاسخ داده شود، تا با این عمل شخصیت او مورد اعتنا و احترام قرارگیرد. پیشوای گرامی اسلام در راه تکریم اطفال از حد جواب سلام کودک، قدم را فراتر گذارده و با مقام  شامخی که در جامعه داشت به کودکان سلام می کرد، و بدین وسیله به شخصیت آنها احترام می نمود.

«انس بن مالک می گوید:رسول اکرم با چند کودک خرد سال برخورد نمود، با آنها سلام کرد و طعامشان داد.»15

از صفات پسندیده پیغمبر اسلام این بود که به تمام مردم اعم از خردسالان و بزگسالان سلام می کرد.

امام صادق(ع) از رسول اکرم(ص) نقل کرده است که می فرمود:« پنج چیز است که تا لحظه مرگ آنها را ترک نمی کنم، یکی سلام گفتن به کودکان است. در انجام این اعمال مراقبت دارم تا بعد از من  بصورت سنتی بین مسلمین بماند و معمول شود.»

سلام به کودک دو اثر روانی دارد: برای سلام کننده باعث تقویت خوی پسندیده تواضع و فروتنی است، و برای کودک وسیله احیا شخصیت و ایجاد استقلال است.

ادب کودک

ادب کودک که در زندگی اش نقش مهمی را بازی می کند؛زیرا، باعث می شود که در برابر دیگران گستاخ نباشد، لذا، اسلام با در نظر گرفتن جسم ضعیف و روحیه ظریف و حساس تنبیه متناسب با او را معین کرده است.

رسول اکرم (ص) در مورد منع زدن های بی رحمانه فرمود:« خدا رحمت کند کسی را که  فرزندش را بر کار نیک یاری دهد.» پرسیدم: چگونه پدر بر کا نیک یاری اش بخشد؟ پیامبر(ص) در جواب فرمود:« در کارهایی که در حد توانایی کودک است از وی پذیرفته و از کارهای دشوار چشم پوشید، وظایف سنگین را بر او تحمیل نکند.»

برای جلوگیری از انجام کار زشت کودک گاه باید قاطعانه عمل کرد و گاه باید تنبیه کرد ولی نه به آن اندازه که موجب کبود شدن چهره یا بدن او بشود. امام رضا(ع) فرمود:« مزن او را، از جدایی بگیر، و بی اعتنایی کن، اما این بی اعتنایی را طولانی مکن.»16

 

همبازی شدن با کودک

یکی دیگر از طرق پرورش شخصیت در کودکان، شرکت بزرگسالان در بازی آنهاست که رسول اکرم«ص» فرمود:« آن کس که کودکی نزد اوست باید در پرورش وی، رفتاری مناسب با حال کودک را در پیش گیرد.»17

بازی اولیاء و مربیان با کودک ، مایه مسرّت و شادمانی اوست و در اسلام شاد کردن کودک عبادت شمرده شده است. پیامبر اکرم(ص) فرمود:« کسی که دختر خود را شادمان کند همچون کسی است که بنده ای را از فرزندان اسمعیل ذبیح آزاد کرده باشد، و آنکس که پسر خود را مسرور و دیده  او را روشن سازد، مانند کسی است که دیده اش از خوف خداوند گریسته باشد.»18

نمونه ای از سیره پیامبر اکرم اکتفا می کنیم: روزی رسول گرامی اسلام جهت اقامه نماز عصر عازم مسجد شدند. در سر راه مسجد، کودکان مهاجرین و انصار مشغول بازی بودند. آنان با مشاهده پیامبر(ص) دست از بازی کشیدند و دوان دوان به سویش رو آوردند. هر یک از کودکان از سرو کول آن حضرت بالا می رفتند و در همان حال می گفتند: «کن جملی» (شتر من باش) کودکان می دانستند که نواده های رسول خدا(ص)،حسن و حسین(ع) نیز همیشه این بازی را با آن حضرت دارند.»

 رسول اکرم (ص) در کمال خوشرویی و تواضع به خواسته آنها تن داده بود و با مهر و محبت و رأفت پدرانه، خواهش آنها را برآورده می کرد.

از طرفی یاران پیغمبر(ص) در مسجد انتظار می کشیدند تا نماز عصر را به امامت ایشان برگزار کنند بلال حبشی یار با وفای رسول خدا(ص) به خاطر تأخیر ایشان رو به خانه  پیغمبر(ص) آورد. همین که در سر راه، پیغمبر(ص) را به این وضع با کودکان مشاهده کرد خواست تا از این کار ممانعت به عمل آورد و رسول گرامی را از دست کودکان برهاند، اما پیغمبر(ص) او را از این کار باز داشت و در همان حال فرمود:« برای من تنگ شدن وقت نماز از دلتنگی اطفال یارانم، خوشایندتر است.»

رسول اکرم (ص) از بلال خواستند که به خانه ایشان برود و چیزی بیاورد که بوسیله آن بچه ها را راضی کند. تا از وجود آن حضرت دست بردارند. بلال پس از بلال جستجوی زیاد در خانه رسول اکرم(ص) تعداد هشت عدد گردو پیدا کرد و به خدمت رسول اکرم(ص) آورد. پیامبر(ص) در حالیکه لبخند، حالت نورانی خاصی به چهره مبارک شان بخشیده بود، خطاب به کودکان فرمود:«آیا شتربان را به این گردوها می فروشید؟» کودکان هلهله شادی براه انداختند و گردوها را گرفته، دست از رسول گرامی (ص) برداشتند.»19

پیشوای گرامی اسلام در حضور مردم با بچه ها چنین رفتار می کند تا علاوه بر انجام وظیفه، مردم را متوجه اهمیت شاد کردن فرزندان و بازی با آنان نماید.

کارهای اطفال در موقع بازی و همچنین سخنانی که می گویند حاکی از طرز فکر و روحیه ، و نشان دهنده درجه و شخصیت آنان است. بزرگسالان می توانند در ضمن بازی با کودکان به درجه هوش و مراتب لیاقت معنوی آنها پی ببرند.

بازی یکی از چیزهایی است که شکل پذیری شخصیت کودک نقش مؤثری دارد.که از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است: « فرزندان خویش را شنا، تیر اندازی، و اسب سواری بیاموزید.»20

و همچنین از امام صادق(ع) نقل شده است که فرموده:« بگذار پسرت تا هفت سالگی بازی کند.»21

علت این تاکیدها این است که کودک ذاتاً میل به بازی دارد و نمی توان او را از این میل طبیعی محروم کرد،

زیرا بازی دارای فوائد فراوانی است. از جمله باعث رشد فکری کودک، مظهر قدرت نمایی او، وسعت افق فکرش می گردد که موجب شکل گرفتن یک شخصیت مستقل می شود.

 

 

 

منابع و مأخذ:

1-     محمد توفیق المقداد،ترجمه حسین سیدی. نگرش برتربیت اسلامی. تهران. چاپ آیارئی. آذر1363. ص32.

2-     محمد توفیق المقداد،ترجمه حسین سیدی. همان منبع. ص 43

3-     محسن شکوهی یکتا، تعلیم و تربیت اسلامی (مبانی روشها) دوره کاردانی تربیت معلم.درس مشترک کلیه رشته ها کد 1000. تهران. شرکت چاپ و نشر ایران 1372.ص119.

4-     محسن شکوهی یکتا. همان منبع.ص137.

5-     محسن شکوهی یکتا. همان منبع.ص137.

6-     محمد توفیق المقداد،ترجمه حسین سیدی. همان منبع. ص 34

7-     محمد توفیق المقداد،ترجمه حسین سیدی. همان منبع. ص 35

8-     محمد توفیق المقداد،ترجمه حسین سیدی. همان منبع. ص 43

9-     محسن شکوهی یکتا. همان منبع.ص121.

10- مرتضی مطهری، انسان کامل. انتشارات صدرا. چاپ سی و ششم. اردیبهشت1385. ص 259.

11- محسن شکوهی یکتا. همان منبع.ص119.

12- محسن شکوهی یکتا. همان منبع.ص119.

13- محسن شکوهی یکتا. همان منبع.ص119.

14- محسن شکوهی یکتا. همان منبع.ص129.

15- محسن شکوهی یکتا. همان منبع.ص134.

16- محمد توفیق المقداد،ترجمه حسین سیدی. همان منبع. ص40.

17- محسن شکوهی یکتا. همان منبع.ص129.

18- محسن شکوهی یکتا. همان منبع.ص129.

19- محسن شکوهی یکتا. همان منبع.ص129.

20- محمد توفیق المقداد،ترجمه حسین سیدی. همان منبع. ص38.

21- محمد توفیق المقداد،ترجمه حسین سیدی. همان منبع. ص38.

 



feet issues
شنبه هجدهم شهریور 1396 04:54 ب.ظ
Excellent pieces. Keep posting such kind of information on your page.

Im really impressed by your blog.
Hey there, You've done an incredible job. I will certainly
digg it and in my view recommend to my friends.

I am sure they'll be benefited from this web site.
http://tamathagrahn.hatenablog.com/
یکشنبه پانزدهم مرداد 1396 01:36 ب.ظ
Hello! I just would like to give you a big thumbs up
for your excellent info you've got right here on this post.

I'll be returning to your blog for more soon.
How do you prevent Achilles tendonitis?
شنبه چهاردهم مرداد 1396 06:12 ق.ظ
I am genuinely thankful to the owner of this web
site who has shared this wonderful post at here.
overratedsector74.jimdo.com
جمعه سیزدهم مرداد 1396 12:10 ب.ظ
Hi, i think that i saw you visited my weblog so i came to “return the favor”.I'm trying to find things to enhance my site!I
suppose its ok to use a few of your ideas!!
What is limb lengthening surgery?
شنبه هفتم مرداد 1396 11:32 ق.ظ
Excellent site you have got here.. It's difficult to find excellent writing like yours these
days. I truly appreciate people like you!
Take care!!
Bert
یکشنبه بیست و چهارم اردیبهشت 1396 10:41 ب.ظ
This blog was... how do you say it? Relevant!! Finally
I have found something which helped me. Kudos!
BHW
جمعه هشتم اردیبهشت 1396 12:02 ب.ظ
Hello all, here every person is sharing these familiarity,
so it's good to read this blog, and I used to go to see this weblog
all the time.
manicure
سه شنبه بیست و دوم فروردین 1396 09:20 ق.ظ
I really like what you guys are up too. This kind of clever work and reporting!
Keep up the wonderful works guys I've you guys to my blogroll.
manicure
شنبه نوزدهم فروردین 1396 09:05 ب.ظ
What's up, just wanted to tell you, I liked this blog post.
It was helpful. Keep on posting!
آموزش زبان عربی
سه شنبه بیست و هفتم مرداد 1394 06:15 ب.ظ
سلام
عالی بود
لطفا درباره آموزش زبان عربی مطلب بیشتری بذارید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر